Tereny zielone - Wyznaczanie wysokości krzyżami niwelacyjnymi

Manipulację krzyżami ilustrują następujące przykłady.Przykład 1. Mamy dane 2 punkty wysokościowe A i B. Między nimi wyznaczyć punkty pośrednie C i D. Na zaniwelowanym kołku A ustawiamy pionowo krzyż pojedynczy, na kołku zniwelowanym B — krzyż podwójny. Patrząc poprzez górną część krzyża pojedynczego na krzyż podwójny, ustawiamy na punkcie pośrednim drugi krzyż pojedyn­czy w ten sposób, aby jego górna krawędź oraz górna krawędź dolnej (białej) połowy krzyża znajdowały się na jednej linii. Na tę wysokość zabijamy kołek. Gdy kołek znajduje się blisko żądanej wysokości, należy wbijać go powoli, aby ustawić go ostatecznie bez wyciągania. W podobny sposób wyznaczamy punkt C i dalsze (rys. 60).Przykład 2. Wyznaczyć na przedłużeniu linii A — B wysoko­ściowy punkt C, D i dalsze. Krzyże pojedyncze ustawiamy na kołkach w punktach A i B. Pomocnik zabija kołek w punkcie C manipulując krzy­żem podwójnym tak długo, aż krawędź górną dolnej części krzyża po­dwójnego pokryją poprzeczki krzyżów pojedynczych.Przykład 3. Za pomocą krzyżów, łaty i poziomnicy możemy wy­znaczyć wysokość punktu w terenie, opierając się tylko na jednym danym punkcie. Zaniwelowana wysokość punktu A wynosi np. 53,74 m. Należy wyznaczyć wysokość 53,95 m w punkcie B. Za pomocą łaty i poziomnicy ustawiamy w poziomie pomocniczy punkt C. Ustawiwszy pojedyncze krzyże w punkcie A i C, wyznaczamy poziom w punkcie B za pomocą krzyża podwójnego i zabijamy kołek na daną wysokość, tzn. o 53,95 — 53,74, czyli o 21 cm wyżej.Przy robotach ziemnych stale posługujemy się krzyżami. Nie wszyst­kie punkty wyznaczone krzyżami znakujemy kołkami, niekiedy bowiem sprawdza się wysokość ustawiając krzyż wprost na gruncie.Przy wyznaczaniu nasypów często musimy kołki niwelacyjne okopcować. W wielu wypadkach kołki niwelacyjne nie wyznaczają nam żąda­nej wysokości punktu bezpośrednio. Na przykład przy wykopach musie­libyśmy pokryć nieraz znaczną przestrzeń dołkami, co nie zawsze jest zalecane na placu budowy. Kołek niwelacyjny wbity jest więc równo z ziemią, na „świadku" zaś piszemy, ile centymetrów należy odjąć od wysokości kołka, aby uzyskać projektowaną wysokość. Tę różnicę, wypi­saną na „świadku", opatrujemy znakiem minus. Wykonując wykop po­zostawiamy dookoła kołka niwelacyjnego kopczyk, a za pomocą łaty i libeli wyznaczamy pomocniczy punkt na płaszczyźnie wykopu, po czym możemy dopiero usunąć kopczyk.W wielu wypadkach przy dużych nasypach nie można kołkiem ozna­czyć projektowanej wysokości. Wysoki kołek chwiałby się i łatwo mógłby ulec zniszczeniu. Kołek niwelacyjny i w tym wypadku wbity jest równoz ziemią, a różnicę między wysokością kołka niwelacyjnego a wysokością projektowaną zapisujemy na „świadku" ze znakiem „+" (plus).Gdy projekt ukształtowania terenu sporządzony jest metodą siat­kową, wszystkie wysokości znaczone są opisanym wyżej sposobem na „świadkach" towarzyszących wszystkim punktom niwelacyjnym założo­nej siatki.Jakość wykonanej pracy i wydajność pracy przy robotach ziemnych' jest w przeważającym stopniu zależna od stosowanego sprzętu i narzędzi.Pracochłonność robót ziemnych jest przyczyną, dla której trudno sobie dziś wyobrazić prowadzenie tych robót bez użycia sprzętu mechanicznego.Niezależnie od większych robót wykonywanych maszynami, roboty wykończeniowe, właściwą rzeźbę terenu należy wykonać ręcznie. Dlatego nie możemy zapominać o wyposażeniu brygad roboczych w narzędzia ręczne. Narzędzia te muszą być w dobrym stanie, wygodne w użyciu, wy­dajne w pracy.Podstawowym narzędziem ręcznym używanym przy robotach ziem­nych jest łopata (rydel, szpadel). Służy ona do odspojenia i kopania gruntów mniej luźnych. Kształt i rodzaj łopaty widzimy na rysunku 61—1.Do równania terenu, plantowania i przerzucania ziemi najwygodniej­sza jest szufla o charakterystycznie wygiętym stylisku, umożliwia­jącym robotnikowi pracę przy nieznacznie pochylonej pozycji (rys. 61—2). Do odspojenia gruntów ciężkich III i IV kategorii służą nam oskardy i kilof y (rys. 61—3, 4).Przy odspajaniu gruntów, w których występują skały, potrzebny jest często młot i dobrze hartowane kliny stalowe, a także ż elazne drągi.Duże znaczenie ma oprawa narzędzi. Styliska ze zbyt twardego drze­wa (akacja) powodują odparzenia na rękach. Narzędzia muszą być prze­glądane i reperowane, aby były zawsze zdatne do użytku.Do powierzchniowego odspojenia gruntu, jak również niekiedy do głębszego sulchniania bardzo często używa się pługa.Przy większych robotach do zbierania i transportu ziemi na małe odległości stosujemy z powodzeniem stalową szuflę konną, lub mechaniczną, zwaną także szuflą amerykańską lub zgarniarką płozową. Szuflę konną stanowi pojemnik zakończony lemieszem. Do boków pojem­nika przymocowane są uchwyty (rączki), pozwalające unieść szuflę do góry dla wysypania zawartości pojemnika. Na ziemi zleżałej, zbitej, pracę szufli poprzedzić musi odspojenie gruntu, które dokonujemy pługiem lub zrywakiem. Z r y w a k (zrywarka) składa się z 3 do 5 zębów stalowych umocowanych na ramie koleśnej (rys. 62). Na rolkach umieszczone są linki prowadzące, umożliwiające podnoszenie i opuszczanie zębów. Ciężar zrywarki wynosi 2—4 tony. Cięższe zrywarki służą także do zrywania na­wierzchni dróg. Zrywarki poruszane są przez traktor o dużej mocy (50 KM).Spycharka jest właściwie ciężkim, osadzonym na gąsienicach traktorem o mocy 80—150 KM (rys. 63). Z przodu traktora na ramie umocowany jest na specjalnej dźwigni lemiesz, zakończony wymiennym ostrzem z wysoko gatunkowej stali. Dźwignia pozwala na regulowanie głębokości wykopu, a możliwość przestawienia lemiesza w prawo lub w lewo ułatwia pracę zbierania ziemi na pochyłościach.Przy stosunkowo niewielkich, chociaż często występujących robotach ziemnych, w terenach zieleni godne uwagi są spycharki małego typu, dostosowane również do transportu.Spycharka może mieć wielostronne zastosowanie. Lemiesz możemy zastąpić 2zębowym urządzeniem zrywakowym, a znajdujące się z tyłu spycharki urządzenie zaczepowe pozwala na używanie jej jako siły po­ciągowej. Transport ziemi spycharką odbywa się przez spychanie, dlatego nie może on być stosowany na większych odległościach. Przy większychodległościach do zgarniania i przewożenia ziemi używa się tzw. zgar­niarki samobieżnej bądź też ciągnionej przez traktor gąsie­nicowy (rys. 64).Praca zgarniarki polega na tym, że warstwę ziemi określonej grubo­ści zbiera ona do żelaznej skrzyni znajdującej się w dolnej części ma­szyny, przewozi ją na daną odległość i rozsypuje na wyznaczonym miej­scu. O ile spycharka przesuwała nam większe ilości ziemi z możliwo­ścią gromadzenia jej na pryzmę, o tyle zgarniarka po transporcie składa zebraną ziemię cienką warstwą, tak że np. pryzmowanie ziemi przy uży­ciu zgarniarki może odbywać się jedynie na większej przestrzeni.Przy wykopach bardzo głębokich znajdują — rzadko zresztą w urzą­dzaniu terenów zielonych — zastosowanie mechaniczne koparki (rys. 65). Koparek tych jest wiele typów i wielkości. Pracę wykonuje tutaj tzw. łyżka lub czerpak, umocowane na długim, ruchomym ramieniu, które może posuwać się w płaszczyźnie pionowej i poziomej. Łyżka opróżnia się przez otwarcie dna, co powoduje wysypywanie jej zawartości. Mamy koparki przedsiębierne i podsiębierne. Częściej używane są koparki przedsiębierne.Do równania, czyli plantowania, terenu na dużych powierzchniach można stosować mechaniczną równiarkę. Podwozie równiarki przypomina podwozie samochodu ciężarowego. Pod spodem znajduje się wąski lemiesz, równający grunt. Kierowca, którego kabina znajduje się w tylnej części równiarki może dowolnie zmieniać położenie lemiesza. Często używane są też równiarki ciągnione (rys. 66).Dotychczas omawialiśmy sprzęt i narzędzia służące do odspajania,plantowania oraz częściowo do transportu urobku (gdy wykop połączony jest z transportem).Obecnie zapoznamy się ze sprzętem służącym tylko do transportu urobku.Przy ręcznym wykopie transport na bardzo niewielkie odległości od­bywa się przerzutowo. Przerzut jednokrotny w płaszczyźnie poziomej odbywa się na odległość do 3 m, w płaszczyźnie pionowej — do 1,5 m.Przy przerzucie dwukrotnym w płaszczyźnie poziomej odległość wynosi do 8 m, w pionowej — do 3 m. Do odległości 25 m stosować można nosze obsługiwane przez 2 robotników. Jest to sposób mało ekonomiczny i sto­sowany tylko sporadycznie przy niewielkich robotach.Ręczny przewóz taczkami tam, gdzie nie można użyć sprzętu mechanicznego, stosujemy przy odległościach do 50 m, a tylko w wy­jątkowych wypadkach, i to przy małej objętości urobku — 100 m. Mamy taczki żelazne i drewniane. Te ostatnie należy uważać za mało ekonomicz­ne, gdyż łatwo ulegają zepsuciu i zniszczeniu. Dla ułatwienia transpor­tu taczkami na luźnym gruncie układamy tor z desek o wymiarach 4—6 X 25 X 300—350 cm, których końce dla zabepieczenia przed rozłu­paniem umacniamy przez obicie bednarką.Lepsze od desek, bo trwalsze, lżejsze i łatwiejsze w transporcie, są taśmy stalowe o wymiarach: grubość 2,5—5 mm, szerokość 15—25 cm, długość 5 m.Przy wzniesieniu do 4% obsługuje taczkę jeden robotnik. Powy­żej 4'% potrzebna jest pomoc drugiego robotnika, który ciągnie taczki na odcinku wzniesienia.Należy pamiętać, że praca przy taczkach i noszach jest bardzo ciężka i robotnik nie może wykonywać jej bez przerwy. Co najmniej co dwie godziny należy wymieniać robotników, przeznaczając ich do nakładania lub odspajania.Na większe odległości transportujemy ziemię samochodami ciężarowymi oraz wozami konnymi. Przy transporcie sprzężajnym należy używać wozów o kołach ogumionych.Do mechanicznych środków transportowych stosowanych przy dużych odległościach zaliczamy przede wszystkim samochody ciężarowe zwykłe oraz tzw. wywrotki, tj. samochody z automatycznym wyładunkiem, a także traktory z przyczepami. »Jednym z najczęściej stosowanych środków transportowych na więk­szych odległościach i przy konieczności przewożenia dużych mas ziemi jest kolejka polowa.Tory kolejki układa się z gotowych elementów, czyli przęseł lub też buduje się je na drewnianych podkładach. Przęsła o rozstawie 60 cm i długości 5 m, umocowane na podkładach stalowych, otrzymuje się goto­we z fabryki. Przęsła łączy się ze sobą za pomocą łubków (lasz) skręcanych śrubami.Większej umiejętności i nakładu pracy wymagają tory budowane na podkładach drewnianych.Do zmiany kierunku wagoników służą obrotnice i rozjazdy. Przy obrotnicach zmiana kierunku odbywa się pod kątem 90° i tylko pojedyn­czymi wagonikami. Rozjazdy iglicowe i nakładane stosowane są na łukach oraz pozwalają na układanie mijanek.Pojedyncze wywrotki porusza się ręcznie. Przy użyciu konia stosujemy skład 4 wywrotelc przy maksymalnym wzniesieniu 4%.Przy pojemności urobku ponad 20 000 m3 i odległości 300—5000 m opłaca się stosowanie mechanicznej siły pociągowej, a więc lokomotywy lub ciągnika. Przy tego rodzaju sile napędowej skład pociągu wynosi około 20 wywrotek, zależnie od mocy maszyny.Przy użyciu siły ludzkiej wywrotki pojedyncze hamowane są drą­giem okutym żelazem, służącym jednocześnie za dźwignię przy podnosze­niu wózków w razie wypadnięcia z szyn. Przy składach o uciągu konnym lub mechanicznym stosujemy wywrotki z ręcznym hamulcem.W wielu wypadkach możemy znacznie podnieść wydajność pracy wywrotkami przez umiejętne wykorzystanie pochyłości terenu i działania siły ciężkości.Tabor kolejki wymaga odpowiedniej konserwacji, gdyż zapewnia to bezpieczeństwo pracy i sprawne wykonywanie zadania. Należy często dokonywać przeglądu torów i podtorza, dokręcać łubki (lasze), czyścić rozjazdy i obrotnice, a po skończonej pracy wywrotki oczyścić i zostawić w pozycji wychylonej. Ponieważ nieostrożne obchodzenie się z kolejką grozi wypadkami, kierownik budowy musi dokładnie znać przepisy bhp przy obsłudze kolejki i zapoznać z nimi wszystkich zatrudnionych pra­cowników.Pomocniczym sprzętem mechanicznym przy transporcie jest mały transporter, stosowany przy średniej mechanizacji. Służy on głów­nie do pomocy przy ładowaniu urobku na wywrotki lub samochody, mo­żna używać go także do przerzucania ziemi na niewielkie odległości. W tabeli 12 podajemy pojemność różnych środków transportu.Do przyspieszenia osiadania gruntu na nasypach służą walce i ubijaki. Przy dużych robotach używamy walców samobieżnych, przy ma­łych — walce żelazne ciągnione przez Ursus C 308.Rozróżniamy ubijaki ręczne, zwane inaczej tarankami oraz spalinowe o wadze 60, 100 i 200 kg.