Tereny zielone - Sadzenie drzew i krzewów

Odległości sadzenia. Rozstawa roślin w dużym stopniu zależy od ich wzrostu i pokroju. Przy sadzeniu krzewów na ogół przyjmuje się, że odległości sadzenia powinny być równe wysokości krzewu, w zwartych zaś skupiskach — połowie tej wysokości. Jest to raczej zasada orienta­cyjna, gdyż istnieje wiele odchyleń od niej: np. u krzewów płożących proporcje między wysokością a szerokością są zupełnie inne niż u krze­wów o pokroju wzniesionym, a więc rozstawa będzie inna. Przeważnie odległości sadzenia wynoszą, zależnie od wzrostu i pokroju, 70—100— 150—200 cm.Dla drzew stosuje się odległości umożliwiające swobodny rozwój korony, a więc 5, 10, 15 i 20 m.W pewnych wypadkach stosujemy zagęszczone sadzenie, przewidu­jąc, że po rozrośnięciu się pewna liczba roślin zostanie usunięta. Metoda ta ma uzasadnienie przy sadzeniu drzew iglastych, które w pierwszym okresie lepiej rosną w zwarciu.Sadzenie drzew i krzewów, tak liściastych, jak i iglastych, odbywa się w dwóch terminach: wiosennym i jesiennym.Pora sadzenia. Pora sadzenia zależy od paru czynników: od długości okresu, możliwości wykonywania tej pracy i od właściwych danych ga­tunków oraz od typu gleby. Jesienny okres sadzenia liściastych jest długi — wynosi 5—6 tygodni, nawet do 2,5 miesiąca (trwa od zrzucania liści aż do przymrozków, od pierwszych więc dni października do połowy lub końca listopada, a nawet do początku grudnia). Czas trwania okresu wiosennego sadzenia jest o wiele krótszy i trudniejszy do uchwycenia. Zwykle przewidujemy, że długość okresu sadzenia wiosennego wyniesie 3 tygodnie. W tej porze roku należy sadzić drzewa późno kończące okres wegetacji, a więc brzozę, dąb, grab, orzech, grochodrzew (akację), trójiglicznię. Również wiosną sadzimy drzewa i krzewy wrażliwe na mróz, jak bożodrzew (Ailanthus), magnolia, surmia (Catalpa) czy tulipanowiec (Liriodendron). Jeżeli gatunki te sadzimy jesienią, należy korzenie ich za­bezpieczyć przed mrozem warstwą torfu lub liści, a górną część owinąć słomą lub osłonić matami.Pamiętajmy też o ogólnej zasadzie: na glebach ciężkich i zlewnych sadzimy raczej wiosną, na lekkich — jesienią.Wiosennym okresem sadzenia iglastych jest pora pojawienia się no­wych przyrostów, tzn. mniej więcej od połowy kwietnia do połowy maja. Gdy przyrosty osiągają długość kilku centymetrów, należy sadzenie za­kończyć. Jesienny okres sadzenia iglastych, z wyjątkiem modrzewi, trwa od sierpnia do początku października.Większość zimozielonych liściastych sadzimy w tych samych termi­nach co iglaste.Nie wszystkie drzewa i krzewy są jednakowo wrażliwe na przesadza­nie. Iglaste i zimozielone liściaste są bardziej wrażliwe od liściastych. Gatunki o płytkim systemie korzeniowym na ogół lepiej znoszą przesa­dzanie. Wśród liściastych specjalnie wrażliwe na przesadzanie są: brzoza, buk, dąb, jesion, magnolia, orzech, platan, tulipanowiec, wierzby. Z igla­stych najlepiej przyjmuje się świerk zwyczajny, znoszący przesadzanie nawet w starszym wieku, często nawet z obnażonymi korzeniami, poza tym daglezja, jodła kalifornijska i niektóre jałowce.Przygotowanie dołów. Na glebach żyznych uprawianych starannie i głęboko doły pod drzewa powinny być takiej wielkości, aby można było w nich swobodnie rozłożyć korzenie. Średnica dołów dla drzew wy­nosi zwykle 70—120 cm, głębokość zaś 60—70 cm. Średnica dołków pod krzewy wynosi 30—70 cm, głębokość 40—50 cm.Dodatkowe zaprawianie dołów np. kompostem lub prze­gniłym nawozem stosowane bywa w dwóch przypadkach: 1) przy sadze­niu drzew i krzewów ozdobnych z kwiatów, jak np. róże, hortensje, jaś­minowce itd., i to na glebach uboższych; 2) na glebach bardzo ubogich o cienkiej warstwie próchnicznej lub całkiem jej pozbawionych (tereny zagruzowane, odkrywki itp.), a także przy sadzeniu drzew na ulicach, gdzie korzenie nie mają miejsca do prawidłowego rozprzestrzeniania się.Przy sadzeniu iglastych i zimozielonych pożądany jest w każdym wypadku dodatek torfu dla łatwiejszego zakorzenienia się. Stosując za­prawianie dołów, zwiększamy głębokość do 100 cm i więcej, średnicę zaś do 200, a nawet 300 cm w terenie zagruzowanym.Od zaprawiania dołów ziemią zasobną w pokarmy, kompostem lub przegniłym obornikiem należy odróżnić meliorację lokalną któ­rej celem jest poprawienie właściwości fizycznych; na glebach ciężkich gliniastych lub ilastych polega ona na dodaniu i piasku, na piaszczystych zaś — gliny.Wapnowanie w celu odkwaszenia gleby i odwodnienia stosuje się w ramach ogólnej melioracji całego terenu lub jego części.Na terenach podmiejskich, w pasach przydrożnych w krajobrazie otwartym stosujemy leśny system sadzenia — w bruzdy wykonane pługiem lub na talerze (miski) wykonane za pomocą motyki. Przy stoso­waniu tego systemu sadzimy egzemplarze roczne i dwuletnie w bardzo gęstej rozstawie: np. odległości między rzędami wynoszą 1—3 m, w rzę­dach — od 0,35 do 3,00 m, w zależności od gatunku. Staranny wybór gatunków dla tego rodzaju nasadzeń zapewnia dobre wyniki. Przy zakła­daniu typowych nasadzeń leśnych do wybrania materiału roślinnego oraz ustalenia uprawy i sposobu sadzenia nieodzowna jest pomoc leśnika.Sadząc żywopłoty, kopiemy przy sznurze rowki o stromych ścianach, przy których ustawia się krzewy w czasie sadzenia, przysypując je zie­mią. Zwykle rowki te mają następujące wymiary.Doły pod drzewa i krzewy kopiemy w sposób następujący. Dookoła kołka oznaczającego środek dołu wyznaczamy łopatą zarys dołu. Wierzch­nią i spodnią warstwę ziemi wydobytej przy kopaniu odkładamy na dwie strony dołu. Górną warstwą nakrywamy korzenie sadzonych drzew spo­dnią dajemy na wierzch. Przy płytkim sadzeniu krzewów, gdy głębokość dołu nie przekracza warstwy próchnicznej, oddzielanie wydobytej ziemi jest, oczywiście, zbędne.Na glebach głęboko uprawionych młode krzewy można sadzić „pod łopatę" ustawiając je przy pionowej ściance dołka. Podobnie sadzić moż­na krzewy żywopłotowe odcinając w ziemi ścianki dołu przy wyciągnię­tym sznurze.Podpory i zabezpieczenia. Drzewa pienne po posadzeniu należy przy­wiązać do pali sosnowych lub świerkowych, okorowanych, długości około 3,0 m i średnicy 8 cm. Część pala narażoną na zetknięcie się z zie­mią odpowiednio zabezpieczamy przed gniciem, zwykle przez opalanie go lub nasycenie (impregnowanie) środkami chemicznymi (karbolina sadow­nicza, smoła drzewna, 10procetowy siarczan miedzi, fluorek sodu) na długości około 1 m od dołu. Pale moczy się w tych roztworach w drew­nianej beczce przez 2—3 doby.Pal wbijamy w dno dołu za pomocą drewnianego młotka. Wbijanie znacznie ułatwia proste urządzenie. Składa się ono z wyżłobionego klina oraz żelaznego półkola długości około 15 cm z kolcem w środku, zawie­szonego na łańcuchu. Klin założony wyżłobioną stroną do pala zawiesza się na łańcuchu. Kolec półkola nie pozwala na opadnięcie klina w czasie uderzeń młota. Na glebach ciężkich osadzamy pal na dnie dołu w specjal­nie wykopanym na głębokość 20 cm dołku.Aby górna ostra krawędź pala nie kaleczyła pnia posadzonego drze­wa, ścinamy ją od jego strony ostrym nożem.Drzewa o formie naturalnej sadzimy zwykle bez podpór. Przy oka­zach jednali większych, zwłaszcza w miejscach narażonych na silne wiat­ry, wbijamy czasem krótkie paliki. Drzewa uliczne często zabezpiecza się siatką zakładaną dookoła pnia i przymocowaną do pala.Przy drzewach iglastych i liściastych sadzonych z bryłą, nie możemy wbijać pali ze względu na niebezpieczeństwo zniszczenia bryły i złamanie gałęzi. Stosujemy wówczas inny sposób ochrony przed wyłamaniem; u drzew liściastych tuż nad nasadą pierwszych gałęzi korony, u drzew iglastych zaś na 3/4 wysokości pnia zakładamy 3 druty, które następ­nie naciągamy i przymocowujemy do kołków wbitych ukośnie w ziemię poza zasięgiem bryły korzeniowej. Oczywiście, pień należy zabezpieczyć, owijając go w miejscu założenia drutu jutą, szmatami, taśmą itp.Materiał roślinny. Duże znaczenie dla przyszłego nasadzenia ma ja­kość materiału roślinnego i jego przygotowanie do sadzenia od chwili wykopania ze szkółki. Materiał szkółkarski musi odpowiadać specjal­nym normom zwanym standardem. Standard określa grubość i wy­sokość pnia, liczbę gałęzi w koronie itp. Materiał wysadzeniowy musi być zdrowy i mieć dobrze rozwinięty system korzeniowy. Drzewa ale­jowe powinny mieć prosty pień, korę gładką, nie spękaną, bez śladów przemarznięcia. Wysokość pni od szyi korzeniowej do korony powinna wynosić 220—230 cm, a średnica pnia na wysokości 1 m, zależnie od ga­tunku, 3—5 cm. Wysokość pnia drzew soliterowych i parkowych po­winna wynosić 180—200 cm, a jego średnica — 3—4 cm. Korona po­winna mieć przynajmniej 5 pędów o wyraźnym przewodniku (nie ma go tylko przy formach kulistych i zwykłych). Drzewka o formach stożko­wych muszą mieć prosty przewodnik i być dobrze rozgałęzione u dołu. Formy naturalne (krzewiaste) powinny mieć 3—4 dobrze rozwinięte pę­dy bez wyraźnego przewodnika. Do zadrzewień masowych stosuje się młody materiał szkółkarski, wysokości 0,8—1,5 m.Średni wiek drzew branych do sadzenia ze szkółki w zależności od gatunku wynosi: od 4 lat u drzew szybko rosnących (topola, klon), do 10 lat u wolno rosnących, jak lipa, dąb.Dla krzewów normy standardowe są następujące: zdrowe, mocne pędy, wiek od 2 do 4 lat. Wysokość pnia krzewów o formach piennych (lilak, róża, kalina) wynosić ma 0,8—1,2 m, a koronę powinno tworzyć 3—5 silnych pędów.Do wyboru pierwszego zaliczamy materiał szkółkarski odpowiadają­cy przepisanym normom. Wybór drugi stanowi materiał słabszy, o nie­wielkich odchyleniach od norm.Materiał, którego nie możemy zaliczyć ani do pierwszego, ani dodrugiego wyboru, mający je­dnak prawidłowy system ko­rzeniowy, można użyć do na­sadzeń masowych.Od jakości materiału, oczywiście, zależy i jego ce­na, dlatego ustalając zamó­wienie, powinniśmy wziąść pod uwagę czynnik ekono­miczny, stosując odpowiedni wybór materiału roślinnego do różnego rodzaju nasadzeń.Transport i opakowaniemateriału roślinnego. W transporcie kolejowym obowiązują pewne ustalone normyi przepisy. Przy ładunkachdrobnicowych materiał przesyłany jest w balotach zesłomy, trzciny lub juty. Przycałowagonowych ładunkachróżnorodnego materiału roślinnego drzewa i krzewywiązane są w pęczki; przydużych ilościach „silnego" materiału, jak np. drzew alejowych, wiązania w pęczki nie stosuje się. Korzenie drzew muszą być zabezpieczone przed wysychaniem czepkami ze słomy lub mchu. Drzewa i krzewy z bryłami korzeniowymi pakowane są w kosze lub czepki z juty lub słomy (rys. 85). Większe ilości materiału z dobrze trzymającymi się bryłami, jak np. żywotniki, można transporto­wać bez opakowania bryły.Przy przewożeniu drzew i krzewów bez balotów wozami lub samo­chodami najlepiej ładować je w pozycji stojącej, bardzo ściśle; korzenie powinny być nakryte liśćmi, mchem, słomą lub wełną drzewną. W czasie transportu korzenie trzeba zwilżać wodą.Baczną uwagę należy zwrócić na roboty wstępne związane z odbio­rem materiału roślinnego, jak również i na obchodzenie się z nim do czasu posadzenia.Odbiór materiału roślinnego. Niezależnie od tego, czy odbiór materiału roślinnego odbywa się na miejscu w szkółce, czy też dostarczany jest samochodami lub koleją, na odbierającym ciąży obowiązek sprawdzenia:— jakości i stanu opakowania;— zgodności zawartości przesyłki z zamówieniem co do liczby orazgatunków odmian;— zgodności materiału ze standardem;— stanu materiału szkółkarskiego (u drzew i krzewów zasuszonychkora jest zwiędnięta i pomarszczona, pączki suche, przemarznię­cie natomiast objawia się sczernieniem rdzenia). W razie stwierdzenia usterek sporządza się protokół podpisany przez dwóch świadków. Protokół ten stanowi podstawę do reklamacji.Zwykle sadzenie odbywa się bezpośrednio po otrzymaniu materiału ze szkółki.Dołowanie. Sposobem przechowywania otrzymanego materiału roślin­nego jest dołowanie. W tym celu wykopujemy płytki rowek, odkładając wykopaną ziemię na jedną stronę rowka. Drzewka i krzewy ustawiamy w nim w pozycji pochyłej, obsypując korzenie ziemią. Między rzędami zadołowanych roślin należy zostawić przejście potrzebne dla wybierania i sortowania materiału do sadzenia.Nawet na krótki okres czasu korzenie roślin nie mogą pozostawać odkryte, i to niezależnie od pogody, przesuszenie bowiem korzeni wpły­wa ujemnie na przyjmowanie się roślin. Jeśli okres przechowywania ma­teriału szkółkarskiego ma być dłuższy, np. ma trwać do następnego sezo­nu, dołujemy drzewka i krzewy w głębszych rowkach ustawiając w po­zycji pochyłej lub stojącej. Dla zabezpieczenia drzew przed wiatrem i mrozem zaleca się dołować je na przemian z krzewami (rząd drzew — rząd krzewów). Dołowane drzewa i krzewy obsypane być muszą ziemią powyżej szyjki korzeniowej, dobrze udeptane i podlane. Na zimę gatunki wrażliwsze należy obsypać liśćmi i nakryć słomą lub matami.Postępowanie z przemarzniętym lub przeschniętym materiałem. W praktyce zdarzyć się może, że otrzymamy do sadzenia materiał, który w czasie transportu uległ przemarznięciu lub przeschnięciu.Jeżeli przemarznięcie nie było zbyt silne, można drzewka czy krzewy uratować przez umieszczenie ich w chłodnym, zabezpieczonym przed mro­zem pomieszczeniu, gdzie mogą „przyjść do siebie". Jeśli jednak rdzeń jest zczerniały, nie można uratować drzewka i trzeba je wyrzucić.W wypadku gdy drzewa lub krzewy są przeschnięte, należy je mo­czyć w wodzie (np. w stawie lub basenie) do czasu, aż kora na pędach sta­nie się gładka i jędrna. Przed posadzeniem należy pędy krótko przyciąć.