Tereny zielone - Kwietniki

Termin „kwietnik" jest pojęciem ogólnym. Kwietniki o kształcie wy­dłużonym nazywamy rabatami. Często używany jest wycofany z nomen­klatury fachowej stary termin „klomb" (z angielskiego clump — bryła, grupa drzew, kępa), którym zwykle oznaczano kwietniki w kształcie koła. Nazwy tej używać nie należy.Kwietnikami sezonowymi nazywamy kwietniki obsadzone materiałem kwiatowym nie zimującym w gruncie.Kwietniki mieszane, obok roślin sezonowych, są obsadzane współ­rzędnie na stałe roślinami trwałymi, zimującymi w gruncie, czyli byli­nami.Kwietniki bylinowe mają charakter stały i obsadzone są całkowicie roślinami trwałymi.Zespoły kwietników róż nazywamy różankami (rosarium).Ze względu na formę rozróżniamy kwietniki regularne o kształtach geometrycznych lub wzorach o wyraźnej osi kompozycyjnej oraz kwiet­niki nieregularne.Zespoły kwietników regularnych ujęte w pewną kompozycyjną ca­łość nazywane są parterami kwiatowymi.Kwietniki sezonowe. Asortyment roślin stosowanych do obsadzania kwietników sezonowych jest bardzo bogaty i różnorodny. Obejmuje 4 charakterystyczne grupy roślin:rośliny jednoroczne, których rozsada przygotowana jest w inspektach, szklarniach, na rozsadniku oraz rośliny wysiewane wprost do gruntu na miejsce przeznaczenia;rośliny dwuletnie, których rozsada przygotowana jest w inspektach lub gruncie;Rys. 90. Fragment kwietnika dywanowegorośliny trwałe, lecz w naszych warunkach uprawiane jako roczne lub dwuletnie, rozmnażane najczęściej przez sadzonkowanie w szklarniach i inspektach;rośliny kłączowe, cebulowe i bulwiaste, wyjmowane na zimę i przechowywane w specjalnych pomieszczeniach.Kwietniki sezonowe związane są z trawnikami. Przeważnie mają kształty regularne, geometryczne, choć ostatnio stosuje się często formy nieregularne, swobodne.Jeśli chodzi o dobór roślin i barw, rozróżniamy kwietniki jedno­barwne obsadzone roślinami jednego gatunku i barwy (przy których zwy­kle stosujemy obwódkę roślin o charakterystycznych liściach lub kwia­tach) oraz wielobarwne, na które składa się większa liczba gatunków lub odmian różnej wysokości i o rozmaitych barwach kwiatów.Specjalny rodzaj kwietników sezonowych stanowią kwietniki dywanowe, zwane również kobiercowymi, odznaczające się skomplikowanym rysunkiem, zestawem znacznej ilości gatunków i zwar­tością obsadzenia (liczba niektórych roślin na 1 m2 wynosi 100 sztuk i więcej!). Urządzenie i pielęgnowanie takich kwietników jest bardzo dro­gie, dlatego stosowane są one tylko w specjalnych okolicznościach (np. w uzdrowiskach, przy palmiarniach, na terenach wystaw itd.).Pod pojęcie kwietników dywanowych można także podciągnąć kwietniki historyczne, zwane także stylowymi, z epoki renesansu i baroku. W początkowym okresie stosowania tych kwietnikówgłówny element ich rysunku stanowiły niskie strzyżone żywopłoty z zi­mozielonych krzewów, przeważnie z bukszpanu (renesansowe kwietniki o charakterze kwaterowym, zwane parterami).Bys. 93. Pojemnik kwiatowy zrobiony z pnia starego drzewaKwietniki okresu baroku odznaczają się jeszcze bardziej skompliko­wanym rysunkiem i tworzą jakby haftowane płaszczyzny, stąd też i naz­wa ich: „broderie", czyli po francusku hafty. Rysunki te były tworzone z żywopłotów bukszpanu, a wolne przestrzenie początkowo wypełniał ko­lorowy żwir lub tłuczeń, później materiały te zastąpiono trawą. Deko­racje kwiatowe stosowane były z różnym powodzeniem dopiero w póź­niejszym okresie (rys. 90, 91).Na terenach, gdzie nie można założyć kwietników wprost w gruncie (na placach, dziedzińcach itp. o nawierzchni sztucznej), rolę ich spełniają pojemniki wypełnione ziemią i obsadzone kwia­tami sezonowymi. Pojemniki mogą być różnej wielkości i kształ­tów, jednolite oraz składane z prefabrykowanych elementów betonowych i in. (rys. 92, 93).Jedną z charakterystycznych cech kwietników sezonowych jest krótkotrwałość okresu pełnego kwitnienia. Stąd wynika konieczność dwulub trzykrotnej zmiany roślin na kwietnikach w ciągu jednego okresu wege­tacyjnego.Do obsadzenia wiosennego, zwanego słusznie pierwszym obsadzeniem lub pierwszą zmianą (może być dokonywane nie tylko wiosną, ale już jesienią), stosowane są przede wszystkim rośliny dwuletnie: bratki, stokrotki, niezapominajki, dzwonki i naparstnice, z cebulkowych — tulipa­ny, rzadziej hiacynty, sza­frany, (krokus) (sadzone tylko wczesną jesienią). Bratki i stokrotki mogą stanowić jednolite nasa­dzenia, niezapominajki używane są czasem w ze­stawieniach (np. z tulipa­nami).Przy pierwszym obsa­dzeniu bratkami odpada konieczność selekcji na zagonie, gdy sadzimy ro­śliny z kwiatem. Przed zi­mą, tuż przed mrozami obsadzone kwietniki nale­ży lekko okryć (najlepiej gałązkami iglastych).Drugie obsadzenie (drugą zmianę) wykonuje­my w końcu maja — po­czątku czerwca. Po usu­nięciu roślin z pierwszego obsadzenia, kwietniki prze kopujemy, 1 zasilając je kompostem i w miarę po­trzeby nawozami mine­ralnymi.Trzecie — jesienne obsadzenie stosujemy tyl­ko na kwietnikach naj­bardziej eksponowanych, w miejscach reprezenta­cyjnych. Materiałem słu­żącym do obsadzenia je­siennego są złocienie drobnokwiatowe, astry karło­we i astry Boltzego w wie­lu odmianach i barwach.Przygotowanie kwiet­ników powinno odbywaćsię albo przed siewem trawy, albo wtedy, gdy trawnik jest dość mocny, tzn. po pierwszym koszeniu.Wyznaczając kształt kwietnika, zaznaczamy charakterystyczne pun­kty za pomocą kołków lub małych słupków betonowych używanych jako narożniki przy krawężnikach ogrodowych. Oczywiście, podstawą do wyznaczania kwietników na gruncie jest rysunek. Dla usprawnienia pra­cy w terenie rysunek musi być wymiarowany.Nanoszenie projektu kwietnika o prostym kształcie odbywa się na ogólnych zasadach. Przy symetrycznych rysunkach zale­ca się zakładanie osi jako linii pomocniczej. Zasadnicze punkty wyzna­czamy za pomocą taśmy i węgielnicy. Cyrkiel używany w celach wykre­ślenia figury czy też wyznaczenia charakterystycznych punktów na pla­nie zastępujemy naprężonym sznurem. Na przykład koło zakreślamy na gruncie koszturem, do którego przywiązany jest sznur długości promienia danego koła, przymocowany do kołka, którym uprzednio zaznaczyliśmy środek okręgu.Elipsę, jak nam wiadomo z geometrii, tworzą punkty, których su­ma odległości od ognisk jest wielkością stałą.Mając więc dane długości obudwu osi AAi i BBi, promieniem rów­nym połowie osi dłuższej OA z końca osi krótszej B zataczamy łuk do przecięcia z osią dłuższą. Otrzymane punkty F i Fx będą ogniskami elipsy. Elipsę będziemy wyznaczali naprężonym sznurem o długości BF X 2, którego końce zaczepione są na kołkach w punktach F i Fi (rys. 94).Na rysunku 95 pokazano przykład wyznaczania kwietnika w kształ­cie owalu, którego oś dłuższa wynosi 10,0 m, krótsza 6,0 m. Rysunek konstrukcyjny, w skali, wykonujemy w sposób następujący.Kreślimy osie AAi długości 10,0 m i BBi długości 6,0 m, przecina­jące się prostopadle w środku O. Promieniem OB zakreślamy półokrąg do przecięcia się z osią AAi w punkcie C i D. Na prostej łączącej punkt Bi z punktem Ai odkładamy odcinek BXE = A±D. Przez środek odcinka AiE przeprowadzamy prostopadłą do przecięcia z przedłużeniem osi krótszej BBi w punkcie S3. Prostopadła ta przecina oś dłuższą w punk­cie Sx. Odcinek równy BS3 dodajemy na przeciwległym końcu osi krót­szej, otrzymując punkt S*, tak że OS3 = OS4. Drugi środek S2 mniejszego koła wyznaczamy długością odcinka OSi. Mając obydwa środki mniej­szych kół, kreślimy przez nie proste analogiczne do S1S3 wyznaczające nam styki łuków.Na rysunku roboczym wystarczyło przy podanych długościach oby­dwu osi podać długość odcinków OSt i OS2. oraz odcinków OS3 i OS4. Nanosząc ten rysunek na teren wyznaczamy najpierw obydwie osie za­znaczając kołkami punkty O, A, Au B, Bi, Su S2, S3, i S4. W sposób ana­logiczny jak przy rysunku konstrukcyjnym z wyznaczonych punktów zakreślamy naprężonym sznurem łuki, przy czym styki wyjdą nam same.Kwietniki nieregularne nanosimy na teren, wykreślając na gruncie poszczególne pola za pomocą rozciągniętej na ziemi taśmy.Pod kwietniki gleba powinna być głęboko i starannie uprawiona. W zależności od wymagań poszczególnych gatunków stosujemy nawoże­nie rozłożonym obornikiem, kompostem, nawozami mineralnymi z prze­wagą fosforowych lub torfem.Poziom kwietnika powinien być równy z poziomem trawnika lub nieco wzniesiony nad jego poziom. Na gruntach przepuszczalnych zale­ca się raczej nieznaczne zagłębienie kwietnika.Po starannym zagrabieniu powierzchni kwietnika wyznaczamy pola pod poszczególne gatunki. Rośliny można sadzić w liniach, w kwadrat lub „mijanego". Ostatnio stosuje się rozproszony sposób rozmieszczania roślin na kwietnikach. Ma to tę zaletę, że od razu zatracają się rzędy, które przy liniowym sadzeniu są widoczne przez dłuższy czas, aż do zwarcia się roślin. Brzegi kwietnika oraz krańce pola obsadzonego danym gatunkiem muszą być jednak wyraźne. Kwietniki szerokości powyżej 1,50 m obsadzamy stojąc na deskach, ułożonych na przygotowanej do obsadzenia powierzchni.Brzegi świeżego trawnika w czasie obsadzania kwietników również zabezpieczamy deskami przed zniszczeniem.Sposób dostarczania rozsady na miejsce przeznaczenia zależny jest od sposobu jej przygotowania. Zwykle dostarcza się ją w płaskich skrzyn­kach, zwarcie ułożoną. Może być również dostarczana w doniczkach, z których wybija ją się bezpośrednio przed sadzeniem, bądź też już wy­bita z doniczek. Może być z bryłą korzeniową z uprawy bezdoniczkowej (np. paciorecznik, begonia bulwiasta), może też być bez bryły (np. nogietki).Rozsadę sadzimy ręką lub za pomocą małych ręcznych narzędzi. Nie można sadzić w ziemię zbyt nasiąkniętą wodą. Suchą ziemię należy na kilka godzin przed sadzeniem obficie podlać.Nasadzenia bylinowe. Byliny raz posadzone mogą przebywać na jed­nym miejscu dłuższy okres czasu (5 do 6, a nawet 20 do 30 lat), a więc stosowanie ich w urządzaniu terenów zielonych jest znacznie ekonomiczniejsze niż roślin sezonowych. Obejmują mnóstwo gatunków i odznacza­ją się bogactwem form i barw, toteż biorąc te oba czynniki pod uwagę zrozumiemy wzrastające zainteresowanie tą grupą roślin.Możliwości stosowania bylin są bardzo różnorodne.Rozróżniamy następujące rodzaje nasadzeń bylinowych.rabaty bylinowe, czyli kwietniki o kształcie wydłużonym;grupy bylinowe;skarpy i murki kwiatowe;ogrody skalne.Rabaty bylinowe stosowane są zarówno na przestrzeniach otwartych, jak i na tle skupin krzewów, żywopłotów, murów oporowych lub ścian budynków (rys. 96).Szerokość rabaty może być różna i wynosi zwykle 1—3 m. Kształt rabaty może być regularny lub nieregularny. Rabata podzielona jest na poszczególne pola o powierzchni od 1 do 3 m2, które obsadza się różnymi gatunkami. Zaprojektowanie rabaty bylinowej wymaga znajomości ma­teriału roślinnego, uzdolnień i wyrobienia estetycznego.Grupy bylinowe odznaczają się układem swobodnym. Mogą być różnej wielkości, składać się z jednego lub więcej gatunków i wystę­pować na tle trawnika, skupin drzew lub krzewów. Stosuje się też gru­py bylinowe środowiskowe, a więc grupy roślin nadwodnych (Iris pseudacorus), roślin wymagającej zacienienia (paprocie) itp.Skarpy bylinowe i rabaty skalne mogą być samodziel­nymi elementami ogrodów lub stanowić część ogrodu skalnego. Zwykle teren pod nie musi być w mniejszym lub większym stopniu wymodelo­wany, choć spotykane są i rabaty płaskie. Kamień jest jednym z elemen­tów kompozycyjnych rabat skalnych. Oprócz roślin górskich na rabatach skalnych stosujemy wiele gatunków płożących, nie związanych z górskim środowiskiem (rys. 98).Na terenie o różnych wysokościach stosujemy często murki opo­rowe, stanowiące wartościowy element plastyczny w ogrodzie. Efekt murków znacznie zwiększa posadzenie w ich szczelinach i wnękach by­lin o charakterze poduszkowym, jak Phlox setacea, Sagina, Aubretia i in­ne, oraz zwisających (Linaria cymbalaria itp.).Interesująco wygląda droga z luźno ułożonych płyt z kępami bylin poduszkowych w szczelinach. Między płytami przy brzegach drogi można pozostawić także większe luki i posadzić w nich samotne egzemplarze wysokich bylin lub niskich krzewów.Ogród skalny (alpinarium) występuje zwykle jako jedno z we­wnętrznych urządzeń większego obiektu terenów zieleni. Zasadniczym warunkiem wyboru miejsca pod ogród skalny jest zróżnicowanie terenu pod względem wysokości. Na ogród skalny składa się szereg elementów, jak tarasy, murki, schody, skarpy. Jednym z najbardziej ożywiających ogrody skalne elementów jest woda w postaci kaskad, potoków, „oczek" wodnych itd. Oprócz bylin w ogrodzie skalnym — w zależności od zaj­mowanego obszaru — sadzi się także drzewa i krzewy górskie oraz drze­wa i krzewy, które — podobnie zresztą jak wiele bylin — mimo że nie są związane ze środowiskiem górskim, pokrojem swoim harmonizują z otoczeniem (np. świerki karłowe).W alpinariach o charakterze dydaktycznym i naukowym zasadniczą rolę odgrywają względy przyrodnicze i mogą one czasem górować nad względami natury plastycznej.Dobory bylin zestawiane są na podstawie ich wymagań co do wody, gleby i stanowiska.Ponieważ byliny pozostają dłuższy okres czasu na jednym miejscu, a ponadto niektóre z nich należą do roślin żarłocznych, glebę pod rabatyi grupy bylinowe należy odpowiednio przygotować. Wymagane jest więc głębokie przekopanie (na 40—50 cm), należyte oczyszczenie gleby z chwastów trwałych oraz obfite nawożenie. Obfitego nawożenia wy­maga piwonia, płomyk (Phlox), tawułka (Astilbe), irys syberyjski i wiele innych. Dla tej grupy roślin dawki nawozowe są bardzo duże, dochodzą­ce do 1 m3 przegniłego obornika na 100 m2, potrzebne jest też dodatkowe zasilenie nawozami mineralnymi w ilości do 2 kg tomasyny i 0,5 kg soli potasowej. Nawozy azotowe można dać pogłównie w 2 dawkach: 3 kg sa­letr zaku i 3 kg saletry.Inne wymagania co do gleby mają rośliny skalne sadzone na mur­kach i skarpach. Dla większości z nich stosujemy mieszaninę ziemi liściociowej, torfu i gliny na warstwie przepuszczalnej.Przy sadzeniu bylin na tle żywopłotu należy pamiętać, że rabata by­linowa powinna być oddalona od żywopłotu przynajmniej o 2 m, aby ko­rzenie krzewów nie odbierały pokarmów bylinom.W wypadku gdy rabata bylinowa znajduje się bezpośrednio przy żywopłocie (czego należy unikać), trzeba corocznie przycinać korzenie żywopłotu albo odgradzać rabaty papą lub warstwą tłucznia.Wyróżnia się 3 główne okresy sadzenia bylin: 1 — kwie­cień; 2 — maj (najodpowiedniejsza pora sadzenia roślin kwitnących jesie­nią); 3 — sierpień i wrzesień (pora sadzenia większości gatunków)Nie­które byliny bardzo wyraźnie reagują na nieodpowiednią porę przesa­dzania. Należy do nich np. piwonia, którą można przesadzać tylko w sier­pniu lub wrześniu i nie częściej niż co 5—10 lat, a także mak wschodni (Papaver orientale) — sadzimy go również w sierpniu lub na początku września. Byliny cebulkowe sadzimy od końca sierpnia do października.Na przygotowanych rabatach sadzimy byliny ręką lub za pomo­cą ręcznej łopatki. Byliny skalne na murkach sadzi się w tzw. kiesze­niach, czyli w pozostawionych między kamieniami szczelinach, wypełnio­nych ziemią z torfem włóknistym. Sadzimy za pomocą wąskiej łopatki lub narzędzia w formie dłutka. Po wsadzeniu rośliny i obciśnięciu zie­mi przy korzeniach uszczelniamy otwór mokrym mchem dla zabezpiecze­nia przed wysypywaniem się ziemi.Byliny sadzimy przeważnie w nieregularnych grupach. Odstę­py sadzenia zależne są nie tylko od wzrostu rośliny, ale również i od ekspansywności danego gatunku. Dla bylin średniej wysokości, tj. 100—150 cm stosujemy przeważnie odległości równe połowie ich wyso­kości, Phlox paniculata sadzimy nie gęściej niż co 50 cm. Dla bylin rozło­żystych, jak np. piwonia {Paeonia chinensis), odstępy powinny być równe wysokości rośliny. Rośliny płożące i skalne sadzimy w odległościach 15— —30 cm. Niektóre duże byliny parkowe jak np. Heracleum mantegazzianum czy wysokie gatunki Helianthus sadzimy w takich odległościach jak krzewy — co 1,5—2,0 m.Przy sadzeniu roślin cebulkowych rozkładamy cebulki na spulchnio­nej do głębokości 10 cm rabacie, po czym wciskamy je ręką, można też używać do tego celu tępo zakończonego kołka z zatyczką regulującą głę­bokość sadzenia. Na większej głębokości cebulki sadzi się za pomocą ło­patki.Nieco trudniejsze jest sadzenie roślin wodnych. W stawie natural­nym sadzimy wprost W dno na odpowiedniej głębokości. W zbiornikach sztucznych umieszczamy rośliny w specjalnych pozostawionych na ten cel wgłębieniach, w skrzynkach, koszach, kręgach betonowych lub w obstawkach z kamienia wypełnionych ziemią.