Tereny zielone - Starożytność

Źródłem wiadomości o wysokiej kulturze ogrodniczej w starożyt­nym Egipcie są opisy i malowidła przedstawiające plany ogrodów i sceny związane z pracą w ogrodzie. Ze względu na brak ziemi i wielkie rozdrob­nienie gruntów, uprawy ogrodowe miały w Egipcie specjalne znaczenie. Poza uprawą roślin warzywnych, dużą wagę przywiązywano do kwia­tów, odgrywających ważną rolę w uroczystościach domowych i religij­nych. Specjalnym kultem otaczano lotos i papyrus, a sykomor uważany był za drzewo święte. W powszechnej uprawie znajdowała się winorośl. Niestety, nie zachowały się obrazy przedstawiające ogrody królewskie.Siedziby wysokich dostojników były bogato ustrojone palmami, drze­wami cytrynowymi i granatami. Dom znajdował się w głębi ogrodu ozdob­nego, otoczonego murem. Wspólną cechą ogrodu i domu mieszkalnego jest regularność i symetria (rys. 1).Przy świątyniach spotykamy gaje ze świętymi drzewami sykomorów, gdzie w basenach o regularnych kształtach brodziły święte ptaki ibisy.Specjalną uwagę zwraca wysoka technika sztucznego nawadniania ogrodów.O ogrodach w starożytnych Indiach dowiadujemy się ze świętych ksiąg IndusówPałace królewskie otoczone były pięknymi ogrodami, a liczne parki i gaje służyły za miejsca samotności i kontemplacji dla pu­stelników i anachoretówOgrody te miały wspaniałą roślinność, okazałe aleje i piękne sadzawki.Ślady starych parków i świętych gajów odnajdujemy jeszcze dziś na Cejlonie. Indusi znali również sposoby sztucznego rozprowadzania wody, a w późniejszym okresie (XII w. n. e.) stosowali nawet urządzenia wodotryskowe.O ogrodach krajów Małej Azji (Asyria, Babilonia, Media, Persja) na­potykamy wzmianki w napisach egipskich już w r. 2500 p. n. e. Ogrody asyryjskie ze sztucznymi wzgórzami, tarasami, kanałami i prostymi dro­gami, obsadzonymi rzędami cedrów, pinii i cyprysów, mają charakter parkowy. Słynne były babilońskie wiszące ogrody urządzone na tarasach wspartych na kolumnach.W Asyrii, a szczególnie w Babilonii, powszechny był kult świętego drzewa, czego dowody znajdujemy w ornamentach sakralnych.W VI w. p. n. e. w Persji obsadzano drzewami ważniejsze drogi.Niewola babilońska i egipska wywarły znaczny wpływ na rozwój sztuki ogrodniczej w JudeiNa kształtowanie i wielkość ogrodów cesarzy chińskich wpływała niemało dworska etykieta, wymagająca odizolowania siedziby cesarskiej. Te ogromne ogrody urządzane były kosztem nadmiernych podatków,co wywoływało niekiedy bunty (XII w. p. n. e.), jakie z tych powodów podnoszono przeciwko cesarzowi.W Grecji założenia ogrodowe noszą już znamiona wysoko zorganizo­wanej zieleni publicznej. W związku z rozwojem kultury fizycznej miasta greckie utrzymywały specjalne przestrzenie do ćwiczeń cielesnych i za­baw, zwane gimnazjami (gymnasion). Gimnazja miały charakter ogrodów, w których znajdowały się urządzenia do ćwiczeń i zabaw. Często gimnazja połączone były ze stadionem, np. najstarszy z zachowanych starożytnych stadionów pod górą Olimp, który był wybudowny w r. 776 p. n. e. Gim­nazja położone były zwykle w ładnej okolicy, często z widokiem na morze. Zawsze zaopatrzone były w wodę. Gimnazja służyły także wypoczynkowi i nauce. W zadrzewionej części znajdowały się niewielkie polany, prze­znaczone na narady i dysputy. Korony drzew dawały cień tak potrzebnyw gorącym klimacie, a przed deszczem chroniły liczne krużganki. Wśród tej zieleni znajdowały się także ołtarze ofiarne oraz posągi bogów i boha­terów. Słynne były gimnazja w Delfach i Pergamonie. W ogrodach „gymnazion" i ,,Akademosa" (stąd pochodzą nazwy zakładów naukowych) Sokrates i Platon podawali swą wiedzę chętnym słuchaczom. Arystoteles nauczał w Lykeion. Dużą rolę w życiu Greków odgrywały kwiaty. Stro­jono się w nie w czasie uroczystości religijnych i domowych oraz przy­ozdabiano nimi posągi bogów i bohaterów.Mówiąc o siedzibach Bzymian, rozróżniamy ich wiejskie posiadłości, tzw. villa rustica, oraz siedzibę miejską — villa urbana.Villa rustica położone były w różnych okolicach półwyspu, zazwyczaj na stokach wzgórz. Zakładane były w formie tarasów, miały groty, ba­seny z wodą i zależnie od zamożności właściciela odznaczały się większym lub mniejszym przepychem.Bardzo charakterystyczny był układ mieszkań Rzymian. Front domu był zwykle wzniesiony i najczęściej odsłonięty. Z przodu był portyk, tj. kolumnada, tworząca niby — przedsionek, z którego prowadziły wej­ścia do izb mieszkalnych. Przed portykiem od frontu lub z boku znajdo­wał się niewielki ogródek ozdobny, zwany xystus.Za portykiem znajdowało się atrium, czyli pokój przyjęć, którego środek często zajmował basen zbierający wodę deszczową (impluvium) Z dziedzińca zwanego perystylem (rys. 2), również z sadzawką pośrodku,wchodziło się do sali jadalnej (triclinium) i innych sal. Wszystkie części mieszkania przyozdobione były roślinnością. Teren otwarty obsadzony był drzewami strzyżonymi, w których Rzymianie się lubowali. Pod da­chem do dekoracji stosowano wiele roślin uprawianych w kubłach. Uzu­pełnieni dekoracji były rzeźby i malowidła. Okna i balkony przyozda­biano kwiatami.W późniejszym okresie (za Cesarstwa), gdy na skutek zagęszczenia powstały ciasne ulice, budowano domy wąskie i wysokie, a na płaskich dachach urządzano ogródki z drzewami mirtowymi, laurami i cyprysami w kubłach!Panowanie nad ówczesnym światem dało Rzymowi ogromne bogac­twa. Odtąd też datuje się przepych w urządzaniu wspaniałych ogrodów przez samych władców oraz bogatych Rzymian. Niezliczone posągi z tego okresu, będące ozdobą wspaniałych ogrodów, odkopane w wieku odro­dzenia zdobiły z kolei renesansowe ogrody włoskie. Za Nerona burzono całe dzielnice, aby uzyskać miejsce pod nowe ogrody. Niekiedy, głównie z okazji igrzysk, piękne ogrody rzymskich cezarów dostępne były dla ludu.Ogrody bizantyjskie, na których charakter wywarły wpływ ogrody greckie, rzymskie i perskie, odznaczały się wschodnim przepychem.

Wstęp
Termin „tereny zieleni'' („tereny zielone") jest terminem nowym, zarówno pod względem brzmienia, jak i treści, dlatego też w odniesieniu do ubiegłych stuleci używać będziemy dla naszych zagadnień terminów takich, jak ogrodnictwo ozdobne czy sztuka ogrodnicza, jako najbardziej odpowiadających działowi ogrodnictwa, zajmującemu się w minionych czasach kształtowaniem ogrodów nieużytkowych.Nie można jednak zagadnień ogrodnictwa użytkowego całkowicie oddzielać od zagadnień zieleni. Niejednokrotnie zagadnienia te wiążą się ze sobą i zazębiają bardzo silnie, jak to zobaczymy w dalszym ciągu przeglądu historycznego.Zanim przejdziemy do omawiania zarysu historii ogrodów, wypada zastanowić się, jakie były przyczyny skłaniające człowieka do tworzenia ogrodów ozdobnych.Oto one:a) zwyczaje związane z kultami religijnymi i kultem zmarłych, otaczanie zielenią miejsc uważanych za święte, grobowców, cmentarzy;potrzeba reprezentacji oraz zaspokojenie wrażeń estetycznych;potrzeba wypoczynku i spokoju;d) zagadnienia kultury i wychowania fizycznego (greckie gimnazja,rzymskie termy, urządzenia do igrzysk i sportu oraz innych rodzajówrozrywek):e) zamiłowania przyrodnicze;f) potrzeby związane z rozwojem nauk przyrodniczych (ogrody botaniczne);g) zamiłowania myśliwskie;h) potrzeby biologiczne oraz ogólnospołeczne.W krótkim przeglądzie zapoznamy się z cechami sztuki ogrodniczej, charakterystycznymi dla różnych kultur i okresów historycznych.